Wat is nonenal?

Nonenal is een geurstof die op de huid ontstaat. Niet door zweet, niet door bacteriën, maar door oxidatie. Dit is hetzelfde proces dat een doorgesneden appel bruin maakt en olie ranzig laat worden.

Omdat nonenal langs een andere route ontstaat dan gewone lichaamsgeur, reageert het ook anders op de producten die daarvoor gemaakt zijn. Deze pagina legt uit hoe de stof ontstaat, waar hij vandaan komt en waarom hij zich anders gedraagt dan zweetgeur.

Wat is nonenal precies?

2-nonenal is een onverzadigd aldehyde: een klein, vetoplosbaar geurmolecuul met een vettige, licht grasachtige toon. De stof komt van nature voor in onder meer boekweit en bier, en ontstaat daar op dezelfde manier als op de huid: door oxidatie van vetzuren.

Japanse onderzoekers onder leiding van Shinichiro Haze beschreven de stof in 2001 in het Journal of Investigative Dermatology als bestanddeel van menselijke lichaamsgeur.

Hoe ontstaat nonenal op de huid?

Op het huidoppervlak ligt altijd een dun laagje talg. Daarin zitten onverzadigde vetzuren, waaronder palmitoleïnezuur en vaccenzuur, de zogeheten omega-7-vetzuren.

Onverzadigde vetzuren reageren met zuurstof uit de lucht. Bij die oxidatieve afbraak breekt de vetzuurketen en ontstaan er kleinere, vluchtige moleculen. Nonenal is er daar een van.

Twee dingen volgen daaruit, en die verklaren vrijwel al het gedrag van deze geurstof. Nonenal ontstaat uit talg en niet uit zweet, en er komt geen bacterie aan te pas. Bij gewone zweetgeur is dat precies andersom: daar zetten huidbacteriën stoffen uit zweet om in geurstoffen. Dat is een ander proces met een andere oorzaak.

Vanaf welke leeftijd ontstaat nonenal?

In het onderzoek uit 2001 werd 2-nonenal aangetroffen bij proefpersonen van veertig jaar en ouder, en niet bij de jongere deelnemers. De hoeveelheid nam toe naarmate de leeftijd hoger lag.

De verklaring die de onderzoekers gaven: de samenstelling van de huidtalg verschuift met de jaren. Er komen meer van de onverzadigde vetzuren in te zitten die tot nonenal kunnen oxideren.

Een grens van precies veertig jaar bestaat in de praktijk niet. Het is een geleidelijke verschuiving, en die verloopt per persoon anders.

Waarom werkt gewone zeep niet goed tegen nonenal?

Zeep werkt doordat de moleculen ervan vet losmaken van de huid en in het spoelwater meenemen. Dat lukt goed bij oppervlakkig vuil, zweetresten en overtollige talg.

Nonenal is echter zelf vetoplosbaar, en het zit niet los op de huid maar is verweven met de talglaag waaruit het ontstaat. Bovendien blijft die talglaag zich vernieuwen en blijft de lucht zijn werk doen. Wat is weggewassen, blijft opnieuw ontstaan.

Gewone zeep is dus niet slecht of ontoereikend, hij is gemaakt voor een andere taak.

Waarom helpt deodorant er niet tegen?

Een deodorant doet doorgaans twee dingen: hij remt de bacteriegroei in de oksel, en hij legt er parfum overheen. Een antitranspirant voegt daar aluminiumzouten aan toe die de zweetkanaaltjes tijdelijk vernauwen.

Alle drie de mechanismen grijpen aan op de zweetroute. Nonenal ontstaat op de talgroute, en dan meestal niet alleen in de oksel maar vooral op hals, bovenrug en borst. Plekken waar zelden deodorant komt.

Dat verklaart een veelgehoorde ervaring: de oksels ruiken schoon, en toch hangt er iets.

Waar op het lichaam ontstaat de meeste nonenal?

Op de plekken met de hoogste dichtheid aan talgklieren. Dat zijn de hals en nek, de bovenrug tussen de schouderbladen, en de borststreek.

Het gezicht heeft eveneens veel talgklieren, maar wordt doorgaans vaker gewassen.

Waarom blijft de geur in kleding en beddengoed hangen?

Omdat nonenal vetoplosbaar is, hecht het zich aan textielvezels. Daarnaast bindt het zich het sterkst aan vezels die zelf vet vasthouden. Zoals wol en synthetische stoffen.

Dat verklaart waarom bijvoorbeeld een kraag of een kussensloop eerder een penetrante lichaamsgeur zullen hebben dan de huid zelf: het textiel heeft urenlang contact met de plekken waar de meeste talg zit, en neemt het zo op.

Verandert lichaamsgeur tijdens de overgang?

Dat lichaamsgeur in deze periode verandert, wordt breed herkend en komt in overzichten van overgangsklachten regelmatig terug.

Er spelen dan meerdere dingen tegelijk. Opvliegers en nachtelijk zweten zorgen voor meer zweet, en dus voor meer van de gewone, bacteriële zweetgeur. Daarnaast staan de talgklieren onder hormonale invloed, wat de samenstelling van de talg en de hoeveelheid talg kan beïnvloeden.

Wordt nonenal ook ouderdomsgeur genoemd?

In het Nederlands wordt de stof in de volksmond soms zo aangeduid, als vertaling van het Japanse kareishū. NONELLE gebruikt die term niet.

De reden daarvoor is dat de aanduiding suggereert dat leeftijd zelf de geur veroorzaakt. Dat is niet wat er gebeurt. Wat er gebeurt is een verschuiving in de vetzuursamenstelling van de huid gevolgd door oxidatie, een chemisch proces dat toevallig met de jaren vaker optreedt.

Wat doet kaki-tannine met nonenal?

Tannines zijn plantaardige polyfenolen. Ze zitten in thee, in wijn en in onrijpe vruchten, en ze veroorzaken het samentrekkende gevoel in de mond bij sterke thee. Chemisch staan tannines erom bekend dat ze zich binden aan aldehyden.

Nonenal is een aldehyde. De vrucht met het hoogste tanninegehalte is de Japanse dadelpruim, Diospyros kaki, in Japan al lange tijd verwerkt in zeep om precies deze reden.

Het onderscheid met parfum is het punt: parfum voegt een geur toe die over de andere heen ligt, terwijl binding het molecuul zelf aangrijpt. In het eerste geval zijn er twee geuren, in het tweede geval één minder.

Wat het onderzoek wel en niet zegt

Het oorspronkelijke onderzoek uit 2001 telde 22 proefpersonen. Dat is een kleine groep. De bevinding is sindsdien niet weerlegd en wordt breed aangehaald, maar het is geen grootschalig bewijs.

Wat er redelijkerwijs uit volgt: 2-nonenal komt voor in menselijke lichaamsgeur, en het ontstaat door oxidatie van vetzuren in de huidtalg. De gemeten hoeveelheid liep op naarmate de leeftijd van de deelnemers hoger lag. Bij de jongste deelnemers werd de stof niet aangetoond, maar een groep van deze omvang is te klein om daaruit een leeftijdsgrens af te leiden.

Wat er niet uit volgt: hoeveel mensen er iets van merken, hoe sterk het per persoon is, en wat een bepaald product er precies aan verandert.

Over kaki-tannine geldt iets vergelijkbaars. Dat tannines zich binden aan aldehyden is vastgestelde chemie. Maar wat er over een afgewerkte zeep bekend is, komt vooral van twee kanten: het langdurige gebruik van kaki in de Japanse verzorging, en wat mensen die zulke producten gebruiken er zelf over zeggen. Dat is bruikbare informatie en het is de reden dat dit product bestaat maar het is iets anders dan gecontroleerd onderzoek, en NONELLE presenteert het ook niet zo.

Over deze pagina

NONELLE maakt zeep met kaki-tannine, gericht op nonenal. Deze pagina legt uit waar de stof vandaan komt; op de productpagina is meer informatie te vinden over onze zeep. Vragen over gebruik, verzending en retour staan bij de veelgestelde vragen.